Tag Archives: ժանր

DOI: 10.57192/18291864-2026.1-15

ՀԵՏՄՈԴԵՌՆԻՍՏԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԸՆԿԱԼՈՒՄԸ ԵՎ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՀԵՔԻԱԹԻ ՊՈԵՏԻԿԱՆ.
զուգադիր քննության փորձ

Հոդվածում ուսումնասիրվում են հեքիաթի ժանրային առանձնահատկությունների և հետմոդեռնիստական հարացույցի աղերսները: Ժողովրդական հեքիաթի պոետիկան դիտարկվում է հետմոդեռնիստական աշխարհընկալման համատեքստում՝ հայկական հեքիաթանյութի զուգադիր վերլուծության հիման վրա:

Հոդվածում հիմնավորվում է, որ ավանդական հեքիաթի կանոնական կառուցվածքն ընդգրկում է քաոսի, խաղի և սիմուլյակրի տարրեր, որոնք անմիջականորեն արդիականանում են հետմոդեռնիստական խոսույթում: Հատուկ ուշադրություն է դարձվել հեքիաթային ժամանակատարածության (քրոնոտոպի) քննությանը, որի «անժամանակայնությունն» ու գծային ընթացքի խաթարումը դիտարկվում են հետմոդեռնիստական մասնատվածության (ֆրագմենտարության) և «հավերժական ներկայի» հայեցակարգի նախատիպեր:

Հետազոտության նպատակն է վերհանել այն կառուցվածքային և իմաստաբանական աղերսները, որոնք կապում են ավանդական ժանրը 17 Վէմ համահայկական հանդես, ԺԸ (ԻԴ) տարի, թիվ 1(93), հունվար-մարտ, 2026 ժամանակակից գրական խոսույթին: Առանձնացվում են որոշակի հասկացություններ (քաոս, սիմուլյակր, բազմամշակութայնություն, խաղ և այլն), որոնք դիտարկում են ժողովրդական հեքիաթի և հետմոդեռնիզմի միջև առկա տիպաբանական ընդհանրություններ:

Հոդվածում փորձ է արվել առաջին անգամ ուսումնասիրելու բանահյուսական ժանրերից հեքիաթի և ավանդաբար դրա հետ չկապվող «հետարդիականություն» երևույթի առնչությունները:

Հոդվածում առանձնակի ուշադրություն է դարձվում հերոսի կառուցալուծարման (դեկոնստրուկցիայի) խնդրին՝ ցույց տալով հեքիաթի արքետիպային կերպարի կերպարանափոխությունները հետմոդեռնիստական հատվածային (ֆրագմենտար) գիտակցության տիրույթում:

Հոդվածի արդիականությունը պայմանավորված է ուսումնասիրվող նյութի միջգիտակարգայնությամբ. այն վերլուծվել է գրականության տեսության, բանագիտության ու փիլիսոփայության միջև փոխադարձ կապերի և առնչությունների համատեքստում՝ համապատասխան մեթոդների կիրառությամբ:

Ուսումնասիրության փաստական հիմքը պատմական Հայաստանի տարբեր շրջաններից գրի առնված հայ ժողովրդական տպագիր հեքիաթներն են, որոնք ամփոփված են «Հայ ժողովրդական հեքիաթներ» ու «Հայ ազգագրություն և բանահյուսություն» մատենաշարերում ու առանձին ժողովածուներում և հետմոդեռնիստական արձակի տիպաբանական պատկերը ներկայացնող հեղինակների ստեղծագործությունները:

Ուսումնասիրությունը կատարվել է մի քանի մեթոդների համադրությամբ: Կիրառվել են նկարագրական, համատեքստային, կառուցվածքաիմաստաբանական վերլուծության, պատմատիպաբանական, համադրական-վերլուծական և զուգադրական մեթոդները:

ԳՆԱՀԱՏՈՂԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ՀԱՂՈՐԴԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐՈՒՄ*

Հոդվածում ուսումնասիրվում է գնահատողականությունը մեդիալեզվի տիրույթում: Գնահատողականությունն իր միջուկային էությամբ վերաբերմունքային-հասկացական կարգ է, որը մեդիատեքստում դառնում է հանրային կարծիքի արտահայտության գործիք։ Այն արտացոլում է հաղորդողի սուբյեկտիվ դիրքորոշումը իրադարձության կամ անձի նկատմամբ և ԶՀՄ-ում վերափոխվում է գաղափարական ու ներգործական ազդակի։ Հատկապես թվային միջավայրում, որտեղ բովանդակության տարածումը հաճախ հիմնված է վերաբերմունքի վրա, գնահատողականությունը դառնում է մեդիալեզվի առանցքային բաղադրիչ։

Լեզվաբանական ուսումնասիրություններում այն դիտարկվել է որպես համակարգ, որը ներառում է վերաբերմունքի, ներգրավվածության և աստիճանակարգության չափորոշիչներ։ Հայ գիտական դաշտում թեման դեռևս համարժեքորեն ուսումնասիրված չէ, չնայած առկա են առանձին դիտարկումներ մամուլի լեզվի, հանրային խոսքի ու գովազդի վերաբերյալ։ Հոդվածը նպատակ ունի համակողմանի ներկայացնելու գնահատողականության դերը ժամանակակից ԶՀՄ-ում՝ ուսումնասիրելով այն թե՛ լեզվական մակարդակով (բառ, նախադասություն), թե՛ խոսույթային ու համատեքստային հարթություններում՝ հաշվի առնելով հեղինակին, լսարանը, ժանրը, մեդիամիջավայրը և մշակութային-քաղաքական համատեքստը։