Category Archives: ՀԻՄՆԱՔԱՐԵՐ

ՀԵՏԱՐԴԻԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՍԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՊԱՐԱԴՈՔՍՆԵՐԸ

Հոդվածում հենվելով Միշել Ֆուկոյի «կյանքի կառավարում» հայեցակարգի և Հաննա Արենդտի «իրավունք ունենալու իրավունք» թեզի վրա՝ ներկայացվում է, թե ինչպես է մեր կյանքի պաշտպանությանը միտված անվտանգության պահանջը հաճախ վերածվում իրավունքների բացակայության և դրանց բացառման մեխանիզմի։ Ջ. Ագամբենի «արտակարգ դրության նորմալացման», Ռ. Էսպոզիտոյի «իմունիտետ»-ի գաղափարների և Բ.-Չ. Հանի «թափանցիկության հասարակության» վերլուծությունների միջոցով բացահայտվում է, որ ժամանակակից իշխանությունը գործում է ոչ միայն հարկադրանքի, այլև վախի ու կամավոր ինքնավերահսկողության միջոցով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում թվային կենսաքաղաքականությանը, որտեղ տվյալները դառնում են քաղաքական ընդգրկման և բացառման հիմնական չափանիշ։

Հայկական փորձը COVID-19-ի ժամանակ՝ արտակարգ դրություն, ռազմական դրություն, միգրացիոն քաղաքականության անորոշություններ, առողջապահական անհավասարություն, ցույց է տալիս, որ նույնիսկ փոքր պետություններում անվտանգությունը կարող է արագ վերածվել ազատության սահմանափակման գործիքի։ Հոդվածում եզրակացվում է, որ կենսաքաղաքական պարադոքսը հաղթահարելու համար անհրաժեշտ է նոր անվտանգային մոդել՝ հիմնված փոխճանաչման, համընդհանուր ընդգրկման և թվային միջավայրի էթիկայի վրա։

ԲՆՈՒԹՅՈՒՆԸ, ՄՇԱԿՈՒՅԹՆ ՈՒ ԻՄԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՈՐՊԵՍ ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ ՏԱՐԲԵՐԱԿՄԱՆ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐ

Հոդվածում դիտարկվում է այն հարցադրումը, որ ազգային լեզուների ծագումը պայմանավորված է երեք էական գործոններով՝ բնությամբ կամ բնակլիմայական պայմաններով, որոնցում ապրել է տվյալ էթնոսը, մշակույթով և իմացությամբ: Այս համատեքստում դիտարկվում է աշխարհի լեզվական և հասկացութային պատկերների փոխկապակցվածությունն ու փոխպայմանավորվածությունը: Աշխարհի լեզվական պատկերը իրականության պատկերն է, տվյալ էթնիկ խմբի գիտակցությունը, որն արտացոլվում է լեզվի միջոցով, որի առանձին դրվագները դեռևս պահպանում են մարդկանց էմպիրիկ պատկերացումները աշխարհի ստեղծման մասին։ Աշխարհի պատկերը անընդհատ փոխվում է՝ արտացոլելով մարդկանց ճանաչողական և սոցիալական գործունեության արդյունքները։

Հոդվածում փորձ է արվում պատասխանել այն հարցին, թե ինչպես է մարդկանց մտքում ձևավորվում աշխարհի լեզվական պատկերը։ Բառը դիտարկվում է իր երկակի բնույթով, որը կախված է տվյալ լեզվի զարգացման պատմական ընթացքից, նրանով աշխարհի պատկերման ազգային և մշակութային առանձնահատկություններից։ Այն տարբերվում է լեզվից լեզու անցման իր հասկացողական միջուկով և լեզվական իմաստով։ Հասկացույթը ներառում է բազում բովանդակություններ՝ հասկացական, խոսքային, հուզական, մշակութային և այլն: Ահա թե ինչու լեզուները նույն հասկացության համար «նշանակում են» տարբեր բառեր, ուստի հասկացույթների միջլեզվական համադրությունը նպաստում է տարբեր ժողովուրդների հասկացական համակարգի բովանդակության մեջ ազգային և միջազգային բաղադրիչների ի հայտ գալուն: Աշխարհը «տեսնելն» ու «անվանելը» գտնվում են մտավորի և հոգևորի փոխհարաբերության ոլորտում։ Նման տեսական դիտարկումների համար հոդվածում քննվել են ժամանականիշ բառերը՝ հայերենի, ռուսերենի, անգլերենի, գերմաներենի և ֆրանսերենի հին ձևերում։

ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՈՐՊԵՍ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹԱԿԱՆ ԿԱՄՈՒՐՋ

Եթե անդրադառնանք Մուսա Լեռան մասին գրքին, ապա կհասնենք մեդիումի և հիշողության թեմաներին։ Ցանկացած բան կարող է դառնալ մեդիում, սակայն դա չի նշանակում, որ դրա բովանդակությունը դառնում է կամայական։ Նշանների փոխկապակցված գոյության անթիվ հնարավորությունները սահմանափակվում են գործողության պահանջով, որը ընդհատում է այդ գործընթացը։ Համաստեղությունները (ըստ Վալտեր Բենյամինի) ձևավորում են մի շարք՝ դիտարկված հայկական ներքին հայացքի տեսանկյունից, որը խոստանում է նույնի հավերժական վերադարձը։

Երբ ամեն ինչ ունի նույն ազդեցությունը, առանձին իրադարձության ծագման հարցը դառնում է ուշագրավ։ Սակայն այդ ծագումը չպետք է փնտրել որպես բացարձակ սկիզբ։ Ավելի ճիշտ կլինի դիտարկել, որ յուրաքանչյուր իրադարձություն ունի իր ներհատուկ ծագումը, որը կարելի է հայտնաբերել անհատական մտածողության մեջ և դրա համախմբված նախադրյալներում։

Իրադարձության ծագման հարցը կարելի է դիտարկել Արցախի օրինակի միջոցով՝ հարցադրելով, թե ինչ արձագանք է (ըստ Վալտեր Բենյամինի ըմբռնման) առաջացնում Արցախի կորուստը Հայաստանի կառավարության քաղաքականության մեջ։ Այդ նպատակով նկարագրվում են մի շարք հիշողութենական ծեսեր և իրադարձություններ՝ ներկայացված որպես վերափոխման նշաններ այդ փոփոխությունների համատեքստում։ Հիշողության քաղաքականության ներկայիս փոփոխությունը վերլուծվում է համակարգային տեսության շրջանակում՝ դիտարկելով սոցիալական համակարգի հնարավոր ապակայունացման հնարավորությունները։

ԿԱՆՏԻ ՃԱՆԱՉՈՂՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ՌՈՒԴՈԼՖ ՇՏԱՅՆԵՐԻ ՔՆՆԱԴԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

Կանտի իմացաբանությունը շարունակում է բանավեճերի տեղիք տալ. ընդ որում՝ վիճահարույց են մնում թե՛ այն հերքող, թե՛ հաստատող տեսությունները: Արդի նատուրալիզմը, օրինակ, մերժելով Կանտի ճանաչողության տեսությունը, թողնում է հարցեր, որոնց հիման վրա ժամանակակից որոշ փիլիսոփաներ, ինչպես, օրինակ՝ Թոմ Ռոքմորը, հերքում են հենց նատուրալիզմը՝ Կանտի իմացաբանությունը համարելով տակավին արդիական:

ՊԱՏՄԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆ ԸՆԴԴԵՄ ՀԻՇՈՂՈՒԹՅԱՆ – 2024-3

«Հին օրերի» վերաիմաստավորման արդիականությունը

Սերգեյ Ա. Աղաջանյան
Բանասիր. գիտ. դոկտոր

Հաճախ կարելի է լսել որպես աքսիոմատիկ ճշմարտություն ասվող միտքն այն մասին, որ պատմությանը բնորոշ է կրկնվելու հատկանիշը։ Մինչդեռ հարցին գիտականորեն մոտենալու պարագայում կարող ենք եզրակացնել, որ անգամ տեսականորեն պատմությունը չի կարող կրկնվել: Իրականությունն այն է որ մեր շուրջ տեղի ունեցողի պատճառը մեր մեջ փնտրելու փոխարեն դա ընդունում ենք որպես պատմական անհրաժեշտություն և որպես մեղավոր ենք նշանակում պատմությունը: Պատմության կրկնվելու նույնիսկ հավանականությունը բացառվում է այն պարզ պատճառով, որ յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանին բնորոշ սոցիալ-քաղաքական գործընթացներն անշրջելի են: Պատմությունը ժամանակի հոսքն է, որը հետընթաց չունի:

ՍԱՀՄԱՆԱԶԱՆՑՈՒՄՆ ԻԲՐԵՎ ԿԵՑՈՒԹՅԱՆ ԼԻԱՐԺԵՔՈՒԹՅԱՆ ՁԳՏՈՒՄ Ինքնահաղթահարող մարդը – 2024-2

Ժամանակակից քաղաքակրթության ոգին բնորոշող գիտական ու տեխնոլոգիական աննախադեպ նվաճումները, կեցության գոյաբանական հիմունքների վիրտուալացումը, մարդկային հարաբերությունների այլակերպումներն ու նմանատիպ այլևայլ երևույթները, որոնք այլևս մեր բնական գոյընթացի մշտական ուղեկիցներն են, պահանջում են նորովի իմաստավորել գոյություն ունեցողի, հնարավորի և թույլատրելիի սահմանների հարցերը։ Խնդիրն այն է, որ սրընթաց փոխվող աշխարհում քաղաքակրթական, մարդաբանական ու սոցիոմշակութային սահմաններն ու սահմանագծերն այնքան արագ են փոխվում, կյանքն ինքնին այնքան սահմանազանցական է դարձել, որ երբեմն դժվար է որոշել «այստեղ ու հիմա» ապրող մարդու տարածական ու ժամանակային կոորդինատները։

ՑԵՂԱՍՊԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՄԻՏՈՒՄՆԵՐԸ – 2024-1

Սուրեն Ա. Մանուկյան

Ցեղասպանագիտությունը երիտասարդ գիտաճյուղ է, որը ձևավոր- վել է 1980-ականներին: Սակայն, ընդամենը քառասուն տարին բավարար էր, որպեսզի այս գիտաճյուղն իր ուրույն տեղը զբաղեցներ միջգիտակար- գային հումանիտար հետազոտական ուղղությունների շարքում:

Այս հոդվածի շրջանակում փորձ է արվում վերլուծել ցեղասպա- նագիտական հետազոտությունների զարգացումը և ներկայացնել ժամա- նակակից միտումները:

ԱՐՑԱԽԻ ԱՆԿՈՒՄԸ – 2023-4

Պատմական ողբերգություն և ահազանգ Հայաստանի Հանրապետության համար

Օտտո Յոհ. Լուխտերհանդտ (Համբուրգ, Գերմանիա)

Շրջանցելով միջազգային իրավունքով ամրագրված ուժի կիրառման արգելքը՝ Ադրբեջանի զինված ուժերը ՄԱԿ-ի Գլխավորասամբլեայի 78-րդ նստաշրջանի ընթացքում (2023 թ. սեպտեմբերի 19-20) ոչնչացրին Արցախի Հանրապետությունը:

ՌԻՉԸՐԴ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ (ՆՈՅԵՄԲԵՐ 9, 1932 – ՅՈՒԼԻՍ 9, 2023) – 2023-3

Յարգանքի տուրք եւ փորձ՝ ուրուագրելու նրա կեանքն ու գործը (անգլերեն)

Ռուբինա Բ. Փիրումեան (Լոս Անջելես)

Մահը անսպասելի էր եւ առիթ՝ գովեստի ու ափսոսանքի խօսքերի յորձանուտի, որ ողողեց համացանցը: Ռիչըրդ Յովհաննիսեանը արժանի էր այդ անկեղծ դրուատանքին եւ աւելին։ Այս յօդուածի նեղ սահմաններում փորձ է արւում վեր հանելու նրա բեղմնաւոր գործունէութեան անպարագրելի արգասիքը ակադեմական կեանքում եւ հասարակական, քաղաքական ասպարէզներում։

ԷՎՐԻՍՏԻԿԱԿԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐԻ ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ – 2023-2

Կրթական էկոլոգիայի խնդիրները հաղթահարելու միջոց

Մարիամ Մ. Կարապետյան

Հայաստանում կրթական բարեփոխումների օրակարգում են բովանդակային և մեթոդական բազմաթիվ խնդիրներ, որոնք լուծելու համար ռազմավարություններ են մշակվում, դասընթացներ են կազմակերպվում։ Ռազմավարությունները, սակայն, հաճախ միայն հռչակագրեր են մնում կիրառման պրակտիկաներն ավելի հիմնավոր դարձնելու համար հետադարձ վերլուծություն ու ինքնանդրադարձ են անհրաժեշտ։ Այս մտահոգություններն են պայմանավորել սույն հոդվածի նպատակը՝ քննարկել բուհական դասավանդման ընթացքում համագործակցային մեթոդների կիրառման կոնկրետ օրինակներ համալսարանական մեկ դասընթացից: