Քանի որ դրանով թուրք-ադրբեջանական տանդեմը ինքնաբերաբար ներգրավվում է Հայաստանի ներքաղաքական դիսկուրսի մեջ, ապա նման մարտահրավերի քննութունը հնարավոր է միայն երկու՝ համաժամանակյա և տարաժամանակյա հարթություններում։ Առաջինը պահանջում է Հայկական լեռնաշխարհի տեղանունների վերաբերյալ թուրք-ադրբեջանական պատկերացումների գիտական ուսումնասիրութունը, որպեսզի բացահայտվեն քոչվորների ու տեղաբնիկների լեզվամտածողության սկզբունքային տարբերությունները։ Երկրորդը պահանջում է լուսարձակել Հայաստանի առանցքային դերը՝ Արարատ լեռան ու Արարատի երկրի մասին Հին Արևելքի դիցաբանական պատկերացումները համադրելու, վերաիմաստավորելու և ողջ քրիստոնեական քաղաքակրթությանը փոխանցելու գործում։ Նման քննութունից են բխում հոդվածի երկու հիմնական եզրակացությունները։
Category Archives: ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ
ՄԵՐ ԻՆՔՆՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԲԱՂԱԴՐԻՉՆԵՐԸ
Հոդվածում դիտարկվում է լեզվի, պատմության և մշակույթի փոխկապակցվածությունը՝ որպես հավաքական ինքնության հիմնական բաղադրիչներ։ Դրանք չեն գործում որպես առանձին ոլորտներ, այլ կազմում են հիշողության, խորհրդանշման և արժեքների ամբողջական համակարգ, որը հնարավորություն է տալիս ապահովել հանրույթի գոյության շարունակականությունը։ Երևութաբանական դիտանկյունից պատմությունը ցույց է տալիս հավաքական փորձառության ժամանակային խորքերը, լեզուն կազմակերպում և միջնորդում է մտքի ու հաղորդակցության գործընթացները, իսկ մշակույթը մարմնավորում է ավանդույթներն ու միաժամանակ ստեղծում նոր իմաստներ։ Հայկական փորձառությունը վկայում է, որ պատմական հիշողության կենսունակ շղթաները, լեզվի խորհրդանշական դաշտի ուժը և մշակութային արժեքների շարունակականությունը դիմադրության կարևոր աղբյուրներ են մոռացության, մասնատման և ձուլման դեմ։ Սակայն ներկա միջավայրում պատմության խեղաթյուրումը, լեզուների շուկայականացումը և մշակույթի մարգինալացումը սպառնում են ինքնության խորքային հիմքերին՝ այն վերածելով մակերեսային բազմազանության։
Հոդվածը ցույց է տալիս, որ գիտությունը պետք է դիմադրի այս գործընթացներին՝ որդեգրելով համադրական մեթոդաբանություն, որը միավորում է լեզվաբանականը, պատմականը և մշակութաբանականը։ Այս մոտեցումը ոչ միայն ճանաչողական, այլև էթիկական բնույթ ունի՝ դառնալով մոռացության, ստանդարտացման ու խեղաթյուրումների դեմ պայքարի ձև։ Այդպիսով, հումանիտար գիտությունը խաղում է գոյաբանական գործառույթ՝ դառնալով կանխարգելիչ և կառուցողական ուժ, որը ինքնության պահպանման և ապագայի համակեցության ապահովման առաքելություն ունի։
ՆՈՐ ԱՇԽԱՐՀԱԿԱՐԳՆ ՈՒ ՀԻՆ ԹՈՒՐՔԻԱՆ
Հիշեցնենք, որ տարիներ շարունակ Չինաստանին Սինցզյանում ցեղասպանություն իրականացնելու մեջ մեղադրող Ռ. Էրդողանը 2017 թվականին կարողացավ լեզու գտնել նրա հետ «եղբայր ույղուրներին» զոհաբերելու միջոցով, իսկմինչ այդՍիրիայի սահմանին ռուսական ինքնաթիռ խոցելուց հետո շահավետ գազային պայմանագրեր կնքեց Ռուսաստանի հետ ու միևնույն ժամանակ ամրապնդեց «եղբայր Իլհամի» դիրքերը Հարավային Կովկասում։ Այժմ էլ ԱՄՆ-ի հետ տարիների լարված հարաբերություններից հետո Ռ. Էրդողանը հասնում է Սիրիայում իր հաստատած «եղբայր Աշ Շարաայի» ցեղասպանական վարչակարգի լեգիտիմացմանն ու միևնույն ժամանակ փորձում է հորինել Ղրիմի ռուսական կարգավիճակի դիմաց «Զանգեզուրի միջանցք» ստանալու տարբերակը։
Հրապարակման մեջ ներկայացվում է,որ գերտերությունների թուլությունների վրա խաղացող Ռ. Էրդողանը փորձում է նաև վարպետորեն օգտագործել ամերիկյան նոր վարչակազմին բնորոշ պարզունակ օգտապաշտութունը, ինչը կապված է ԱՄՆ-ի պետական պարտքի զսպման ու դոլարի արժեզրկումը կանխելու նպատակների հետ։Ներկա տարեսկզբին Թրամփի վարչակազմըդեռ չէր հասցրելհստակեցումներ մտցնելամերիկա-չինական հարաբերություներում,երբ առաջացած ճեղքի մեջ տեղավորվելու համար Թուրքիայի նախագահն ապրիլի 22-ին Չինաստանայցելած Իլհամ Ալիևի միջոցով պաշտոնական Պեկինին հիշեցրել էթուրք-չինական 2017 թվականի համաձայնու թյամբ նախատեսված փոխադարձ պարտավորությունների մասին՝ Ադրբեջանին նույնպես դարձնելով դրանց մասնակիցը։ Ի նկատի ունենալովռուս-ամերիկյան հարաբերությունների բարելավման անխուսափելիությունից բխող՝ «Անտանտա-2»-ի ձևավորման հեռանկարը, Թուրքիանորոշակի անվտանգային երաշխիքներէ կորզել Չինաստանից՝ իր տարածքային ամբողջականութան պահպանման հարցում։ Պարզ է, որ այժմԱդրբեջանին խաղի մեջ մտցնելուց հետո, դրանք օգտագործվելու են Հարավաին Կովկասում Չինաստանին միջանցքներ փորող գործիքի վերածելու համար։
Եզրակացությունը բացահայտում է այն իրողությունը, որ նախկին երկբևեռ աշխարհակարգի վերականգնման հետ կապվող Թուրքիայի ղեկավարության հույսերն առայժմ լուրջ հիմքեր չունեն։ Գլոբալ մակարդակում մրցակցութունը ծավալվում է ոչ թե քանակական, այլ որակական ռեսուրսների շուրջ, որոնցից երկրորդի առյուծի բաժինը մնում է ԱՄՆ-ի վերահսկողության տակ։ Ավելին՝ Թուրքիայի բազմաբևեռ խաղերը արդեն սկսել են անհանգստացնել նրա հովանավոր Մեծ Բրիտանիային։ Ուստի նախապես տեղակ լինելով իր հին բարեկամի՝ բրիտանական հետախուզության ղեկավար Ռիչարդ Մուրի առաջիկա հրաժարականի մասին, Ռ. Էրդողանը դեռ անցած տարեվերջից սկսել է քայլեր ձեռնարկել քրդական հարցի լուծման համար։