Category Archives: ՀԻՇՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

Հոդվածում ներկայացվում են XIX դարի երկրորդ կեսի ռուսական հրատարակություններում ընդգրկված ուսումնասիրությունները, հոդվածները, հաղորդումները և այլ նյութերը, որոնք վերաբերում կամ առնչվում են Արցախի կամ նրա առանձին բնակավայրերի ազգագրությանը: Հատկապես կարևորվում են «Всемирный путешественник», «Запис ки Кавказского отдела императорского русского географического общества» «Кавказский календарь», «Известия Кавказского отдела Императорского Русско го географического общества» «Материалы для изучения экономического быта государственных крестьян Закавказского края», «Материалы для устройства казенных летних и зимних пастбищ и для изучения скотоводства на Кавказе», «Медицинский сборник», «Сборник материалов для описания местностей и пле мен Кавказа», «Труды Кавказской шелководственной станции», «Русский инвалид» հանդեսներում հրապարակված նյութերը, որոնք արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս նշված ժամանակաշրջանի Արցախի տարբեր գավառների ու գյուղերի, ինչպես նաև Շուշի քաղաքի բնակչության թվի և էթնիկ կազմի, երկրագործության, անասնապահության, մետաքսագործության, գինեգործության, օղեգործության, առևտրի, զանազան արհեստների, ժողովրդական բժշկության, սրբավայրերի, հնությունների, եկեղեցիների, վանքերի, լեռների, գետերի, բուսական ու կենդանական աշխարհի, աշխարհագրական դիրքի, կլիմայի, տարազի, ժողովրդական տոների, ընտանեկան կյանքի, հասարակական դատի ու պատժամիջոցների, տների կառուցվածքի, թաղամասերի, դավանանքի, ամուսնության և հարսանիքի հետ կապված ծիսակատարությունների, սովորությունների, հավատալիքների և նախապաշարմունքների, սննդակարգի, ժողովրդական խաղատեսակների և այլ երևույթների մասին: Առանձին ենթաբաժիններով ներկայացվում են նաև Արցախի բանահյուսության և բարբառի վերաբերյալ հրատարակված նյութերը:

Սունդուկյանի վոդևիլների գեղարվեստական արժեքը բարձր է, քանի որ նա վարպետորեն կիրառում է կոլորիտային և բնութագրական տարրեր։ Սունդուկյանը հմտորեն ստեղծում է իրական և կործանարար աշխարհներ, որոնք կյանքը դարձնում են ավելի ճանաչելի, թեև ոչ միշտ հաճելի։

Վոդևիլներում երաժշտությունն ու երգերը, ոչ միայն ժամանցի միջոցներ են, այլև ստեղծագործության կարևոր տարրեր են, ընդգծում են մթնոլորտը՝ շեշտելով տարբեր մշակույթների ու արժեքների փոխազդեցության նշանակությունը։ Կոմիկական խոսքը, որը Սունդուկյանը հաճախ կիրառում է, առանձնահատուկ նշանակություն ունի. այն ոչ միայն ծիծաղ առաջացնելու նպատակ ունի, այլև սուր գործիք է, որը բացահայտում է մարդկային թերությունները՝ դրանք տեսանելի դարձնելով բոլորին։ Կերպարները, որոնք հաճախ խոսում են հուզիչ ու նաև ծիծաղելի ձևերով, բացահայտում են անհատի և հասարակության բարդ հարաբերությունները։ Սունդուկյանի ստեղծած աշխարհում ամեն բան ոչ միայն վերածվում է խորհրդանիշի, այլև ընթերցողին տալիս է լայն հնարավորություն՝ հասկանալու մարդկային վարքագծի էությունը, որն առնչվում է մարդու հոգեբանական ընտրությանը և ճակատագրին։

Բեյրութի «Վահէ Սեթեան» հրատարակչությունը լույս է ընծայել XX դարի երկրորդ կեսի ականավոր ազգային -քաղաքական գործիչ, ՀՅԴ գաղափարախոս և հրապարակագիր Սարգիս Զեյթլյանի (1930-1985 թթ.) կյանքի ու գործունեության համակողմանի քննությանը նվիրված պատմաբան Կարո Հովհաննիսյանի մենագրությունը:

Սա հեղինակի աշխատության Ա հատորն է, որն ընդգրկում է Ս. Զեյթլյանի կյանքի ու գործունեության մինչև 1966 թ. պատմաշրջանը, ուստի ծրագրված է սույն աշխատության Բ հատորյակի տպագրությունը, որը բովանդակելու է 1966-ից մինչև նրա մահը (1985 թ.) գործունեության ամբողջական համայնապատկերը (Յովհաննէսեան, 2025, 11):

Ներկա հրապարակման մեջ ներկայացրել ենք Կ. Հովհաննիսյանի
վերլուծություններն ու գնահատականները Ս. Զեյթլյանի հարուստ կյանքի ու բեղուն գործունեության վերաբերյալ։ Ըստ անհրաժեշտության բերելու ենք նաև մեր դիտարկումներն ու պարզաբանումները:

Վերոնշյալներից հիմնականն այն է, որ ՀՅԴ գաղափարաբանութան մայր երակից սնված Սարգիս Զեյթլյանը 20-րդ դարի երկրորդ կեսի սկզբունքորեն նոր պայմաններում ամբողջացրեց ու ընդարձակեց Հայ Դատի ռազմավարական առաջադրանքների շրջանակը՝ նրանում ներառելով հայկական անկախ պետականության վերականգնման գաղափարի նյութականացման խնդիրը, ուստիև դարձավ հայ ազգային գաղափարախոսության ամենաակնառու կրողն ու արմատավորողը սփյուռքյան պայմաններում:

Ընթերցողների դատին հանձնված մենագրությունն իր տեսակի մեջ առաջինն է՝ նվիրված մեծ հայրենասեր ու ականավոր տեսաբան Ս.Զեյթլյանի կյանքին ու գործին: Ցավոք, նա ապրեց ընդամենը 55 տարի, բայց այդ ընթացքում հասցրեց խորը հետք թողնել հայ քաղաքական մտքի պատմության մեջ: Կարելի է կռահել, որ աշխատությունը նվիրված է սփյուռքյան մեծ մտավորականի ու գործչի նահատակության 40-ամյա տարելիցին: Ուստի այն կոչված է վերականգնելով ամբողջական ճշմարտութունը՝ Սարգիս Զեյթլյանի երբեք չխամրող գաղափարների ներկայացման միջոցով ամրապնդելու Սփյուռք-Հայաստան մտավոր, հասարակական-քաղաքական և հոգևոր կապերը: