Category Archives: ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ

«ԻՐԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍՈՒԹՅԱՆ» ԳԻՏԱԿԱՆ ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆԸ

Հրապարակումը նվիրված է «Իրական Հայաստանի գաղափարախոսություն» նախագծի բովանդակային քննութանը։ Իրականացվում է փաստաթղթում առկա «իրական Հայաստան» ու «պատմական Հայաստան» հասկացությունների նշանային համակարգերի (սեմիոտիկայի) ու սեմանտիկ բովանդակության քննությունը։ Ցույց է տրվում, որ հայոց անկախ պետականության վերականգնումից հետո «իրական Հայաստան» հասկացությունը մեզանում պարզ կրկնաբանություն է դարձել։ Ավելին՝ պատմական Հայաստանի ֆիզիկապես գոյություն չունենալու պատճառով դրանք հնարավոր չէ համեմատել համաժամանակյա (սինքրոնիկ) հարթութան վրա, իսկ տարաժամանակյա (դիաքրոնիկ) մոտեցումով անցյալի ու ներկայի գիտական ընկալումները ոչ թե հակադրվում, այլ լրացնում են մեկը մյուսին։ Ուստի այս հասկացությունների միջև հակադրություն ստեղծելու փորձերը գիտական հիմք չունեն, իսկ քաղաքական առումով 1990-ականների ՀՀՇ-ական «նորամուծությունների» թույլ «շորշոփն» են հիշեցնում։ Մինչդեռ՝ եթե 1990-ականներին նման հնարքներն ինչ-որ առումով կարելի էր հասկանալ որպես խորհրդային դարաշրջանի հետ համեմատության փորձեր, ապա այժմ դրանք վերածվում
են իմացաբանական նիհիլիզմի։ Որովհետև չըմբռնելով անգամ իրենց կողմից կիրառվող հասկացությունների իմաստը՝ «իրական Հայաստան» կրկնաբանության հեղինակները գործի են դրել մի սովորական ամբոխահաճ (պոպուլիստական) հնարք՝ հայ ազգի անցյալը ներկայից արհեստականորեն տարանջատելու համար։

Ուստի մեր հասարակությանն ու քաղաքական ուժերին Հայոց պետականության պատմության վերաբերյալ տարրական գիտելիքներ մատուցելու նպատակով, «Վէմ»-ի խմբագրականը համառոտ անդրադարձ է կատարել նոր ժամանակների հայոց առաջին պետական այրերի պատմական փորձին՝ ոչ թե Հայաստանում, այլ «Իրական Հայաստանի գաղափարախոսություն» նախագծում առկա կոգնիտիվ փակուղիների հաղթահարման համար։

Ավելին՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանային զարգացումների արագացման փաստը, «Վէմ»-ի խմբագրականի մեջ համոզմունք է հայտնվում, որ մեզանում պետականության բացակայության պայմաններում ստեղծված «իրական Հայաստան» հասկացության միջոցով գործի դրվող մակերեսային փորձարարություններն առաջիկայում կորցնելու են իրենց ռազմավարական հեռանկարները։ Ներկա փլուզվող աշխարհակարգում բացառվում է Խորհրդային Հայաստանը հիշեցնող ևս մեկ հայկական ռեզերվացիայի ձևավորումը՝ այս անգամ էլ Մեծ Թուրանին սպասարկելու նպատակով։ Որովհետև «Իրական Հայաստանի գաղափարախոսության» միջոցով ռեզերվացիաների հերթափոխը սպասարկելու քաղաքական նպատակադրումը հակասում է գլոբալ խաղացողների միջնաժամկետ ծրագրերին։

«Լենին-Աթաթուրք» նոր գործարքը բացառող ԱՄՆ դիրքերի ամրապնդումը ու Ռուսաստանի նահանջի նշանները արտաքուստ թուրք-ամերիկյան կոնսենսուսի առկայության տպավորություն են ստեղծել։ Մինչդեռ մեր շուրջը
ծավալվող գլոբալ խաղի խորքում ոչ թե ամերիկա-ռուսական դիմակայությունն է, այլ Չինաստանի հզորացումը սանձելու նպատակադրումը։ Ուստի Մեծ Թուրանի ծրագիրը գործարկելու սպառնալիքը Ռուսատանին զրկում է ԱՄՆ-ի ու Չինաստանի միջև խուսանավելու հնարավորությունից։ Նրա առջև հստակորեն ուրվագծվող հետխորհրդային ողջ հարավը կորցնելու և ապա՝ «ներքին թուրքերի» հետ պատերազմելու գոյաբանական սպառնալիքի կան խումը այժմ հնարավոր է միայն ողջ Արևմուտքի հետ քաղաքական երկխոսության վերականգնման միջոցով։

Ուստի «Իրական Հայաստանի գաղափարախոսություն» ոչ գրագետ նախագծի միջոցով Հայաստանը ռեզերվացիաների հերթափոխի փորձադաշտ դարձնելու անթաքույց նպատակադրումը գործելու է միայն ժամանակի կարճ տևողության ծիրում։

ԻՆՉՈ՞Ւ Է ԹԻՐԱԽԱՎՈՐՎՈՒՄ ԱՐԱՐԱՏԸ

Հոդվածը ցույց է տալիս, որ ներկայումս Արարատ լեռան` Թուրքիայի տարածքում գտնվելու փաստը «Արարատ» հասկացությամբ խորհրդանշվող մեր ազգային հիշողության ու համաքրիստոնեական արժեհամակարգի հետ «շփոթելու» հնարքը հայ ժողովրդի հանդեպ շարունակվող մշակութային ցեղասպանությունը ՀՀ սահմաններից ներս տեղափոխելու փորձ է։

Քանի որ դրանով թուրք-ադրբեջանական տանդեմը ինքնաբերաբար ներգրավվում է Հայաստանի ներքաղաքական դիսկուրսի մեջ, ապա նման մարտահրավերի քննութունը հնարավոր է միայն երկու՝ համաժամանակյա և տարաժամանակյա հարթություններում։ Առաջինը պահանջում է Հայկական լեռնաշխարհի տեղանունների վերաբերյալ թուրք-ադրբեջանական պատկերացումների գիտական ուսումնասիրութունը, որպեսզի բացահայտվեն քոչվորների ու տեղաբնիկների լեզվամտածողության սկզբունքային տարբերությունները։ Երկրորդը պահանջում է լուսարձակել Հայաստանի առանցքային դերը՝ Արարատ լեռան ու Արարատի երկրի մասին Հին Արևելքի դիցաբանական պատկերացումները համադրելու, վերաիմաստավորելու և ողջ քրիստոնեական քաղաքակրթությանը փոխանցելու գործում։ Նման քննութունից են բխում հոդվածի երկու հիմնական եզրակացությունները։

ՄԵՐ ԻՆՔՆՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԲԱՂԱԴՐԻՉՆԵՐԸ

Հոդվածում դիտարկվում է լեզվի, պատմության և մշակույթի փոխկապակցվածությունը՝ որպես հավաքական ինքնության հիմնական բաղադրիչներ։ Դրանք չեն գործում որպես առանձին ոլորտներ, այլ կազմում են հիշողության, խորհրդանշման և արժեքների ամբողջական համակարգ, որը հնարավորություն է տալիս ապահովել հանրույթի գոյության շարունակականությունը։ Երևութաբանական դիտանկյունից պատմությունը ցույց է տալիս հավաքական փորձառության ժամանակային խորքերը, լեզուն կազմակերպում և միջնորդում է մտքի ու հաղորդակցության գործընթացները, իսկ մշակույթը մարմնավորում է ավանդույթներն ու միաժամանակ ստեղծում նոր իմաստներ։ Հայկական փորձառությունը վկայում է, որ պատմական հիշողության կենսունակ շղթաները, լեզվի խորհրդանշական դաշտի ուժը և մշակութային արժեքների շարունակականությունը դիմադրության կարևոր աղբյուրներ են մոռացության, մասնատման և ձուլման դեմ։ Սակայն ներկա միջավայրում պատմության խեղաթյուրումը, լեզուների շուկայականացումը և մշակույթի մարգինալացումը սպառնում են ինքնության խորքային հիմքերին՝ այն վերածելով մակերեսային բազմազանության։

Հոդվածը ցույց է տալիս, որ գիտությունը պետք է դիմադրի այս գործընթացներին՝ որդեգրելով համադրական մեթոդաբանություն, որը միավորում է լեզվաբանականը, պատմականը և մշակութաբանականը։ Այս մոտեցումը ոչ միայն ճանաչողական, այլև էթիկական բնույթ ունի՝ դառնալով մոռացության, ստանդարտացման ու խեղաթյուրումների դեմ պայքարի ձև։ Այդպիսով, հումանիտար գիտությունը խաղում է գոյաբանական գործառույթ՝ դառնալով կանխարգելիչ և կառուցողական ուժ, որը ինքնության պահպանման և ապագայի համակեցության ապահովման առաքելություն ունի։

ՆՈՐ ԱՇԽԱՐՀԱԿԱՐԳՆ ՈՒ ՀԻՆ ԹՈՒՐՔԻԱՆ

Ներկա հրապարակումը բացահայտում է մոտ մեկ տասնամյակ առաջ Չինաստանի և ապա Ռուսաստանի ղեկավարության հանդեպ Ռ. Էրդողանի կիրառված քաղաքական շանտաժի տեխնոլոգիաները և դրանք համեմատում գերտերությունների հակասություններից օգտվելու՝ Անկարայիվերջին փորձերի հետ։

Հիշեցնենք, որ տարիներ շարունակ Չինաստանին Սինցզյանում ցեղասպանություն իրականացնելու մեջ մեղադրող Ռ. Էրդողանը 2017 թվականին կարողացավ լեզու գտնել նրա հետ «եղբայր ույղուրներին» զոհաբերելու միջոցով, իսկմինչ այդՍիրիայի սահմանին ռուսական ինքնաթիռ խոցելուց հետո շահավետ գազային պայմանագրեր կնքեց Ռուսաստանի հետ ու միևնույն ժամանակ ամրապնդեց «եղբայր Իլհամի» դիրքերը Հարավային Կովկասում։ Այժմ էլ ԱՄՆ-ի հետ տարիների լարված հարաբերություններից հետո Ռ. Էրդողանը հասնում է Սիրիայում իր հաստատած «եղբայր Աշ Շարաայի» ցեղասպանական վարչակարգի լեգիտիմացմանն ու միևնույն ժամանակ փորձում է հորինել Ղրիմի ռուսական կարգավիճակի դիմաց «Զանգեզուրի միջանցք» ստանալու տարբերակը։

Հրապարակման մեջ ներկայացվում է,որ գերտերությունների թուլությունների վրա խաղացող Ռ. Էրդողանը փորձում է նաև վարպետորեն օգտագործել ամերիկյան նոր վարչակազմին բնորոշ պարզունակ օգտապաշտութունը, ինչը կապված է ԱՄՆ-ի պետական պարտքի զսպման ու դոլարի արժեզրկումը կանխելու նպատակների հետ։Ներկա տարեսկզբին Թրամփի վարչակազմըդեռ չէր հասցրելհստակեցումներ մտցնելամերիկա-չինական հարաբերություներում,երբ առաջացած ճեղքի մեջ տեղավորվելու համար Թուրքիայի նախագահն ապրիլի 22-ին Չինաստանայցելած Իլհամ Ալիևի միջոցով պաշտոնական Պեկինին հիշեցրել էթուրք-չինական 2017 թվականի համաձայնու թյամբ նախատեսված փոխադարձ պարտավորությունների մասին՝ Ադրբեջանին նույնպես դարձնելով դրանց մասնակիցը։ Ի նկատի ունենալովռուս-ամերիկյան հարաբերությունների բարելավման անխուսափելիությունից բխող՝ «Անտանտա-2»-ի ձևավորման հեռանկարը, Թուրքիանորոշակի անվտանգային երաշխիքներէ կորզել Չինաստանից՝ իր տարածքային ամբողջականութան պահպանման հարցում։ Պարզ է, որ այժմԱդրբեջանին խաղի մեջ մտցնելուց հետո, դրանք օգտագործվելու են Հարավաին Կովկասում Չինաստանին միջանցքներ փորող գործիքի վերածելու համար։

Եզրակացությունը բացահայտում է այն իրողությունը, որ նախկին երկբևեռ աշխարհակարգի վերականգնման հետ կապվող Թուրքիայի ղեկավարության հույսերն առայժմ լուրջ հիմքեր չունեն։ Գլոբալ մակարդակում մրցակցութունը ծավալվում է ոչ թե քանակական, այլ որակական ռեսուրսների շուրջ, որոնցից երկրորդի առյուծի բաժինը մնում է ԱՄՆ-ի վերահսկողության տակ։ Ավելին՝ Թուրքիայի բազմաբևեռ խաղերը արդեն սկսել են անհանգստացնել նրա հովանավոր Մեծ Բրիտանիային։ Ուստի նախապես տեղակ լինելով իր հին բարեկամի՝ բրիտանական հետախուզության ղեկավար Ռիչարդ Մուրի առաջիկա հրաժարականի մասին, Ռ. Էրդողանը դեռ անցած տարեվերջից սկսել է քայլեր ձեռնարկել քրդական հարցի լուծման համար։

ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՎՏԱՆԳԻ ԱՆԱՏՈՄԻԱՆ ԵՎ ՖԻԶԻՈԼՈԳԻԱ

Հայաստանի երկնակամարում սպառնալից կերպարանք ստացող թուրքական վտանգի առարկայացման պայմաններում անվտանգության միջազգային երաշխիքներ ստանալու հետ մեկտեղ մենք պետք է լուծենք նաև հակառակորդի ագրեսիվ թափանցումների ենթահողի վերածվող ներքին ձևախեղումները հաղթահարելու խնդիրը։

ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹԱԿԱՆ ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹԸ – 2024-3

Մեզանում հայագիտության նպատակների ու գործառույթների մասին բանավեճերը սովորաբար ծավալվում են Հայաստանի շուրջ տեղի ունեցող արտաքին-քաղաքական տեղաշարժերին ու դրանց ուղեկցող ներքաղաքական զարգացումներին զուգահեռ։ Դա վկայում է այն մասին, որ ավելի քան երեք տասնամյակի անկախություն ունեցող Հայաստանը դեռևս չի որոշել իր տեղն ու դերը փոփոխվող աշխարհում։ Ուստի մեր ապագայի անորոշ լինելու պայմաններում հայագետների շրջանում սկիզբ է առել մի տարօրինակ բրոունյան շարժում, որը գիտական բարեվարքության հետ կապ չունեցող աբսուրդի թատրոն է հիշեցնում։

ԿՈԳՆԻՏԻՎ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԳՈՐԾԻՔՆԵՐՆ ՈՒ ԹԻՐԱԽՆԵՐԸ – 2024-2

Որակական ռեսուրսների՝ մարդկային մտքի ու նորագույն տեխնոլոգիաների ասպարեզում իր հնարավորությունները չօգտագործելու պատճառով 2020-ին ռազմաքաղաքական պարտություն կրած, իսկ 2023-ին Արցախի հայաթափման փաստին մատների արանքով նայած Հայաստանն այսօր հայտնվել է մի նոր մարտահրավերի՝ կոգնիտիվ պատերազմի (cognitive warfare) առաջ։

ՀԱՅԵՐԻ ՎԱԽԵՐԸ ՉԱՓԵԼՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿԸ – 2024-1

Հայոց պետականության անկման և թյուրքական բարբարոս ցեղերի ներխուժման արդյունքում հին աշխարհի ամենախիզախ ժողովուրդներից մեկի՝ հայերի՝ խեղճ ու հարմարվող ազգի վերածվելու պատմական իրողությունը կրկին հիշեցնում է իր գոյության մասին՝ անկախ Հայաստանում արձանագրվող մեծ ու փոքր ֆոբիաների տեսքով։ Ու քանի որ դրանից օգտվող մեր արտաքին թշնամիները նորից են ուզում չափել հայերիս վախերը, նրանց հոգեբանական հնարքները բացահայտելու և չեզոքացնելու համար պարտավոր ենք թերթել մեր ֆոբիաների պատմությունը։

ԱՆԿԱԽՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ԵՐԱՇԽԻՔ – 2023-4

2024 թվականի սահմանագծին աշխարհում գրանցվեցին այնպիսի սրընթցա զարգացումներ, որոնք Երկիր մոլորակը կարող են ներքաշել գլոբալ քաոսի մեջ՝ մեր ոխերիմ հարևաններին ընձեռելով հայոց վերջին ապաստանը՝ Հայաստանի Հանրապետությունը հոշոտելու հնարավորություն:

ՆԱՀԱՏԱԿ ԱԶԳԻ ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆԸ – 2023-3

Իրար հաջորդող ողբերգական իրադարձությունները մեզ ստիպում են կենտրոնանալ ընթացիկ խնդիրների վրա՝ անտեսելով գլոբալ քաղաքականության հիմնական թրենդի հստակեցման փաստը,
որը տարածաշրջանի կտրվածքով մեծ առաքելություն է դնում մեր տառապած ուսերին: